Autyzm u dziecka: jak rozpoznać i postępować?
Autyzm u dziecka: jak rozpoznać i postępować?
Martwisz się o rozwój swojego dziecka? Niepokoją Cię trudności w komunikacji, unikanie kontaktu wzrokowego, powtarzalne zachowania? To mogą być objawy autyzmu. Coraz częściej w tej grupie wiekowej diagnozowane są zaburzenie neurorozwojowe. Wczesne rozpoznanie i odpowiednia terapia mają kluczowe znaczenie do ich dalszego rozwoju
Co to jest autyzm?
Autyzm, a właściwie spektrum zaburzeń autystycznych (ASD), to grupa neurorozwojowych zaburzeń. Oznacza to, że mózg osoby z autyzmem funkcjonuje inaczej niż mózg osoby neurotypowej (czyli osoby bez autyzmu). Różnice te wpływają na to, jak dziecko postrzega świat, jak się komunikuje i jak wchodzi w interakcje z innymi.
Ważne! Autyzm to spektrum. To znaczy, że objawy i ich nasilenie mogą być bardzo różne u różnych dzieci. Nie ma jednego dla tego tematu „typowego” szablonu.
Jakie są objawy?
Objawy autyzmu mogą pojawić się już we wczesnym dzieciństwie. Oto niektóre z nich:
Trudności w komunikacji:
- Opóźniony rozwój mowy lub jej brak.
- Trudności w rozumieniu mowy, gestów, mimiki.
- Powtarzanie słów lub zwrotów (echolalia).
- Nietypowa intonacja, ton głosu.
Trudności w relacjach społecznych:
- Unikanie kontaktu wzrokowego.
- Trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu przyjaźni.
- Brak zainteresowania zabawą z rówieśnikami.
- Trudności w rozumieniu emocji innych osób.
Powtarzalne zachowania i zainteresowania:
- Intensywne, wąskie zainteresowania (np. fascynacja pociągami, liczbami).
- Powtarzalne ruchy (np. machanie rękami, kołysanie się).
- Przywiązanie do rutyny, trudności z akceptacją zmian.
- Nietypowe reakcje na bodźce sensoryczne (np. nadwrażliwość na dźwięki, światło, dotyk).
Diagnoza autyzmu
Jeśli zauważasz któreś z powyższych objawów, warto skonsultować się ze specjalistą. Diagnoza autyzmu jest procesem wieloetapowym i obejmuje:
Wywiad z rodzicami:
Lekarz lub psycholog zapyta o rozwój, zachowania oraz historię medyczną.
Obserwacja:
Specjalista oceni reakcje i sposób interakcji w trakcie zabawy i kontaktu z innymi osobami.
Ważne: Zwracaj szczególną uwagę na zachowania, które Cię niepokoją. Zapisuj konkretne sytuacje, częstotliwość występowania oraz kontekst (np. „Dziś podczas zabawy z rówieśnikami, [imię] nie reagowało na swoje imię i unikało kontaktu wzrokowego”). Takie notatki będą bardzo pomocne podczas konsultacji.
Testy i kwestionariusze:
W procesie diagnozy specjaliści mogą wykorzystać różne narzędzia, aby obiektywnie ocenić funkcjonowanie w kluczowych obszarach. Pomagają one w określeniu mocnych stron i trudności.
Przykładowe testy:
ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule – Second Edition)
Uznawany za „złoty standard” w diagnostyce autyzmu. To ustrukturyzowana obserwacja interakcji z diagnostą. Oceniane są m.in. komunikacja, reakcje na polecenia, inicjowanie interakcji oraz zachowanie w różnych sytuacjach.ADI-R (Autism Diagnostic Interview-Revised)
Szczegółowy wywiad z rodzicami lub opiekunami dotyczący historii rozwoju, umiejętności społecznych i komunikacyjnych.SRS-2 (Social Responsiveness Scale, Second Edition)
Kwestionariusz wypełniany przez rodziców lub nauczycieli. Pomaga ocenić, w jakim stopniu występują trudności w relacjach społecznych.STAT (Screening Tool for Autism in Toddlers and Young Children)
Narzędzie przesiewowe dla małych dzieci (12-36 miesięcy), pomagające we wczesnym wykrywaniu ryzyka autyzmu.Testy inteligencji (np. Skala Inteligencji Wechslera – WISC-V, Stanford-Binet 5)
Nie służą bezpośrednio do diagnozy autyzmu, ale pozwalają ocenić poziom rozwoju intelektualnego. U osób niemówiących stosuje się testy niewerbalne, np. Leiter-3.PEP-R (Profil Psychoedukacyjny)
Narzędzie do oceny umiejętności i określenia indywidualnych potrzeb edukacyjnych.
Ważne!
Diagnoza autyzmu nigdy nie opiera się na wyniku jednego testu. To kompleksowy proces, który obejmuje wyniki badań, obserwację, wywiad z rodzicami oraz opinię zespołu specjalistów. Interpretacja wyników wymaga doświadczenia i uwzględnienia całokształtu zebranych informacji.
Wczesna interwencja – dlaczego jest tak ważna?
Im wcześniej rozpocznie się terapia, tym większe szanse na poprawę funkcjonowania. Odpowiednie wsparcie pomaga w rozwoju mowy, komunikacji, umiejętności społecznych i radzenia sobie z trudnymi zachowaniami.
Jakie formy terapii są dostępne?
Istnieją różne metody terapii i jej wybór zależy od indywidualnych potrzeb. Przykładowe terapie:
- Terapia behawioralna: Koncentruje się na nauce nowych umiejętności i redukcji niepożądanych zachowań.
- Terapia mowy i komunikacji: Pomaga w rozwoju mowy, rozumienia i używania języka.
- Terapia integracji sensorycznej (SI): Pomaga dziecku radzić sobie z nadwrażliwością lub niedowrażliwością na bodźce sensoryczne.
- Terapia zajęciowa: Rozwija umiejętności praktyczne, takie jak ubieranie się, jedzenie, pisanie.
- Trening Umiejętności Społecznych (TUS): Uczy dziecko, jak nawiązywać i utrzymywać relacje z innymi.
Pamiętaj...
Pamiętaj, że diagnoza autyzmu to nie wyrok. To początek drogi, na której możesz liczyć na wsparcie specjalistów i innych rodziców. W Mental Punkt w Piekarach Śląskich jesteśmy po to, by Ci pomóc.
Autyzm to złożone zaburzenie, ale wczesna diagnoza i odpowiednia terapia mogą znacząco poprawić jakość życia dziecka i całej rodziny.
Zachęcamy również do zapoznania się z naszym artykułem: „Kto to jest psycholog dziecięcy?”