Skąd bierze się ADHD u dzieci? Wczesne objawy
Skąd się bierze ADHD u dzieci? Wczesne objawy
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to zaburzenie neurorozwojowe, które wpływa na zdolność dziecka do skupienia uwagi, kontrolowania impulsów i regulowania poziomu aktywności. Może to znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie, naukę i relacje z innymi. Choć jego dokładne przyczyny nie są w pełni poznane, naukowcy są zgodni, że kluczową rolę odgrywają czynniki biologiczne i genetyczne.
Skąd się bierze...
- Genetyka: Badania wskazują na silne dziedziczenie. Oznacza to, że jeśli w rodzinie występowały już przypadki tego zaburzenia, to istnieje większe prawdopodobieństwo, że kolejne pokolenie również będzie nim dotknięte. Nie chodzi o jeden konkretny gen, ale o kombinację wielu genów, które mogą zwiększać podatność na zachorowanie. Przykład: Jeśli tata dziecka w dzieciństwie miał trudności z koncentracją i często był impulsywny, istnieje większe prawdopodobieństwo, że jego dziecko również będzie wykazywać podobne cechy.
- Neurobiologia: Różnice w strukturze i funkcjonowaniu mózgu, zwłaszcza w obszarach odpowiedzialnych za uwagę, kontrolę impulsów i planowanie, są obserwowane u osób z ADHD. Chodzi tu o mniejsze rozmiary niektórych obszarów mózgu oraz różnice w poziomie neuroprzekaźników, takich jak dopamina i noradrenalina, które są kluczowe dla komunikacji między komórkami nerwowymi. Przykład: U dziecka z tym zaburzeniem może występować obniżona aktywność w korze przedczołowej mózgu, która odpowiada za planowanie i organizowanie działań, co może tłumaczyć trudności z dokończeniem zadań.
- Czynniki środowiskowe: Chociaż nie są główną przyczyną ADHD, pewne czynniki środowiskowe w okresie ciąży i wczesnego dzieciństwa mogą zwiększać ryzyko wystąpienia zaburzenia. Należą do nich m.in. palenie papierosów i spożywanie alkoholu przez matkę w czasie ciąży, narażenie na toksyny (np. ołów), powikłania okołoporodowe, a także wcześniactwo i niska waga urodzeniowa. Przykład: Dziecko urodzone przedwcześnie może mieć większe ryzyko, że zostanie dotknięte nim ze względu na niedojrzałość układu nerwowego.
Jak są wczesne objawy...
Objawy ADHD mogą być widoczne już we wczesnym dzieciństwie, choć często stają się bardziej wyraźne w wieku przedszkolnym i szkolnym, kiedy wymagania dotyczące koncentracji i samokontroli wzrastają. Dzielą się na trzy główne kategorie:
Zaburzenia uwagi (nieuwaga):
Częste trudności z utrzymaniem uwagi podczas zabawy lub wykonywania zadań: Dziecko może szybko się nudzić jedną zabawką i przechodzić do drugiej, nie kończąc żadnej z nich. Podczas rysowania może zacząć coś innego lub rozproszyć się otoczeniem. Przykład: Podczas próby ułożenia puzzli dziecko szybko traci zainteresowanie i zaczyna bawić się klockami leżącymi obok.
Sprawianie wrażenia, jakby dziecko nie słuchało, nawet gdy się do niego mówi: Możesz mieć wrażenie, że Twoje dziecko ignoruje Twoje polecenia lub pytania, mimo że nie ma problemów ze słuchem. Przykład: Gdy prosisz dziecko, aby posprzątało zabawki, ono może kontynuować zabawę, jakby Cię nie słyszało.
Problemy z organizowaniem zadań i aktywności: Dziecko może mieć trudności z planowaniem, ustalaniem priorytetów i wykonywaniem zadań krok po kroku. Jego pokój może być wiecznie nieposprzątany, a plecak szkolny chaotyczny. Przykład: Dziecko ma problem z przygotowaniem się do szkoły rano, zapomina o spakowaniu potrzebnych książek i zeszytów.
Unikanie lub niechęć do angażowania się w zadania wymagające dłuższego wysiłku umysłowego: Dziecko może unikać odrabiania lekcji, czytania książek lub gier planszowych, które wymagają skupienia i koncentracji. Przykład: Dziecko protestuje, gdy prosisz je o pomoc w umyciu naczyń lub posprzątaniu po zabawie.
Częste gubienie przedmiotów niezbędnych do wykonywania zadań lub aktywności: Dziecko może często tracić ołówki, kredki, zabawki, książki, a nawet ubrania. Przykład: Dziecko ciągle szuka swojego ulubionego pluszaka lub zapomina, gdzie położyło zadanie domowe.
Łatwe rozpraszanie się pod wpływem zewnętrznych bodźców: Nawet drobne dźwięki lub ruchy w otoczeniu mogą odciągnąć uwagę dziecka od wykonywanego zadania. Przykład: Dziecko podczas odrabiania lekcji przy biurku co chwilę odwraca się, gdy usłyszy rozmowę w innym pokoju.
Zapominanie o codziennych czynnościach: Dziecko może zapominać o myciu zębów, spakowaniu drugiego śniadania do szkoły lub o wykonaniu powierzonych mu obowiązków domowych. Przykład: Dziecko przypomina sobie o spakowaniu stroju na WF dopiero rano, tuż przed wyjściem do szkoły.
Nadruchliwość (hiperaktywność)
Nadmierna ruchliwość rąk lub nóg, wiercenie się na krześle: Dziecko może ciągle poruszać rękami i nogami, stukać palcami, kręcić się na krześle, nawet podczas oglądania bajki. Przykład: Podczas siedzenia przy stole dziecko nieustannie bawi się długopisem lub kopie nogami pod stołem.
Opuszczanie miejsca w sytuacjach, gdy jest to niewłaściwe (np. w klasie): Dziecko może wstawać i chodzić po klasie bez pozwolenia, nawet podczas lekcji. Przykład: Podczas zajęć w przedszkolu dziecko często wstaje od stolika i biega po sali.
Bieganie lub wspinanie się w sytuacjach, gdy jest to nieodpowiednie: Dziecko może biegać po domu, skakać po meblach, nawet w niebezpiecznych sytuacjach. Przykład: Dziecko wspina się na wysokie półki w sklepie lub biega po ruchliwej ulicy.
Trudności ze spokojnym bawieniem się lub odpoczywaniem: Dziecko może mieć problem z cichą zabawą, oglądaniem spokojnych programów telewizyjnych lub wyciszeniem się przed snem. Przykład: Podczas zabawy z innymi dziećmi preferuje intensywne, głośne zabawy ruchowe.
Bycie „w ciągłym ruchu”, jakby „miało w sobie motor”: Dziecko może sprawiać wrażenie, że nie potrafi usiedzieć w miejscu i ciągle potrzebuje jakiejś aktywności. Przykład: Rodzice często opisują swoje dziecko jako „żywiołowe” lub „pełne energii”, ale w nadmiernym stopniu.
Nadmierna gadatliwość: Dziecko może mówić bez przerwy, zadawać mnóstwo pytań i mieć trudności z czekaniem na swoją kolej w rozmowie. Przykład: Dziecko zasypuje dorosłych pytaniami, nie czekając na odpowiedź na poprzednie.
Impulsywność:
Wyrywanie się z odpowiedziami zanim pytanie zostanie dokończone: Dziecko może odpowiadać na pytania, zanim nauczyciel lub rodzic skończy je zadawać. Przykład: Podczas lekcji dziecko wykrzykuje odpowiedź, zanim nauczyciel dokończy pytanie.
Trudności z czekaniem na swoją kolej: Dziecko może mieć problem z czekaniem w kolejce do zabawy, do odpowiedzi na lekcji lub do otrzymania czegoś. Przykład: Podczas zabawy w grupie dziecko przepycha się, aby być pierwsze.
Przerywanie lub wtrącanie się do rozmów lub zabaw innych: Dziecko może wchodzić w rozmowy dorosłych lub przerywać zabawę innym dzieciom. Przykład: Dziecko nagle włącza się do rozmowy rodziców, nie zważając na to, że rozmawiają o czymś ważnym.
Pamiętaj...
Pojedyncze objawy nie muszą od razu świadczyć o ADHD. Jednak, jeśli obserwujesz u swojego dziecka wiele z wymienionych zachowań, które utrzymują się przez dłuższy czas (zazwyczaj co najmniej 6 miesięcy) i znacząco utrudniają mu funkcjonowanie w różnych obszarach życia (w domu, przedszkolu lub szkole), konieczna jest konsultacja ze specjalistą – psychologiem lub psychiatrą dziecięcym. Profesjonalna diagnoza oparta na szczegółowej ocenie zachowania dziecka, wywiadzie z rodzicami i nauczycielami jest kluczowa do postawienia właściwej diagnozy. Wczesna interwencja i odpowiednie wsparcie, takie jak terapia behawioralna, trening umiejętności społecznych czy w niektórych przypadkach farmakoterapia, mogą znacząco poprawić jakość życia dziecka i jego rodziny oraz pomóc mu w osiągnięciu pełnego potencjału.
Zapraszamy również do naszego artykułu: „Dziecko z ADHD jak pomóc – objawy i postępowanie„